स्थानीय निर्वाचन हुने चर्चा नजिकिँदै गर्दा भद्रपुरमा अहिले उम्मेदवार, दल र चुनावी नाराको चर्चा सुरु हुन थालेको छ। यस बीचमा कसले टिकट पाउँछ, कसले जित्छ र कसको राजनीतिक प्रभाव बढी छ भन्ने विषयमा पनि चर्चा चल्न थालेको छ। तर यसपटक भद्रपुरवासीको बहस व्यक्ति र दलमा मात्र सीमित हुनु हुँदैन। मूल प्रश्न हुनुपर्छ—आगामी पाँच वर्षमा भद्रपुरलाई कहाँ पुर्याउने?
भद्रपुरलाई नयाँ मेयर मात्र होइन, सहरलाई बुझ्ने नेतृत्व चाहिएको छ। यस्तो नेतृत्व, जसले भद्रपुरको इतिहास चिन्छ, वर्तमान समस्या बुझ्छ र भविष्यको सम्भावना देख्छ। चुनाव जित्ने क्षमता एउटा कुरा हो; सहर चलाउने क्षमता अर्कै कुरा हो।
भद्रपुरको समस्या योजना नहुनु मात्र होइन, भएका योजना प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन नहुनु र दीर्घकालीन सोचको निरन्तरता कमजोर हुनु पनि हो। अबको नेतृत्वले सहरलाई टुक्राटुक्रामा होइन, समग्रतामा हेर्न सक्नुपर्छ।
व्यापारिक पहिचान फर्काउने कि पुरानो गौरव सम्झेर बस्ने?
कुनै समय भद्रपुर पूर्वी नेपालको महत्त्वपूर्ण व्यापारिक केन्द्र थियो। धान–चामलको कारोबार, सीमापार व्यापार र पुरानो बजारको चहलपहलले यसको आर्थिक पहिचान बनाएको थियो। तर समयसँगै व्यापारिक गतिविधि अन्य क्षेत्रमा सर्दै गए। पूर्व–पश्चिम राजमार्गको विकासपछि काकरभिट्टा, धुलाबारी, बिर्तामोडजस्ता बजारले गति लिए भने भद्रपुरको पुरानो बजारले अपेक्षित गति लिन सकेन।
अब प्रश्न उठ्छ—पुरानो भद्रपुर बजारलाई कसरी पुनर्जीवित गर्ने?
बजार क्षेत्रको व्यवस्थित विकास, पार्किङ, सरसफाइ, सडकबत्ती, पैदलमार्ग, व्यापारिक पूर्वाधार र व्यवसायीलाई सहज सेवा आवश्यक छ। स्थानीय उत्पादनको बजार विस्तार, कृषि उपज संकलन तथा प्रशोधन, साना उद्योग र उद्यमशीलतालाई प्रोत्साहन गर्नु उत्तिकै दायित्व छ।
भद्रपुर भन्सारलाई केवल राजस्व संकलन गर्ने कार्यालयका रूपमा होइन, स्थानीय व्यापार र आर्थिक गतिविधि विस्तार गर्ने सम्भावनाका रूपमा हेर्नुपर्छ। भारतसँगको सीमावर्ती अवस्थिति, हुलाकी राजमार्ग र क्षेत्रीय बजारसँगको सम्पर्कलाई उपयोग गर्न सक्नुपर्छ।
भद्रपुरको आर्थिक विकासका लागि नगरपालिकाले उद्योगी, व्यवसायी, किसान, भन्सार र सम्बन्धित सरकारी निकायबीच समन्वय गर्नुपर्छ। मेयरको भूमिका सडक उद्घाटन र भाषणमा मात्र होइन, आर्थिक गतिविधि बढाउने वातावरण निर्माणमा केन्द्रित हुनुपर्छ।
### हुलाकी राजमार्गको प्रस्थानविन्दु भएर मात्र पुग्दैन
हुलाकी राजमार्गको प्रस्थानविन्दु भद्रपुर हुनु हाम्रो भौगोलिक र आर्थिक सम्भावना हो। तर त्यो सम्भावनालाई व्यापार, कृषि, यातायात र क्षेत्रीय सम्पर्कसँग जोड्न नसके यसको वास्तविक लाभ लिन सकिँदैन।
राजमार्गसँग जोडिने सडक, बजारसम्मको पहुँच, मालसामान ढुवानी, व्यवस्थित पार्किङ र यातायात व्यवस्थापनमा ध्यान दिनुपर्छ। भद्रपुरलाई आसपासका ग्रामीण क्षेत्र, कृषि उत्पादन केन्द्र र सीमापार बजारसँग जोड्ने योजना आवश्यक छ।
चन्द्रगढी विमानस्थलले सन् १९६३ नोभेम्बरदेखि सेवा सुरु गरेको इतिहास छ। यति लामो इतिहास बोकेको विमानस्थल र सीमावर्ती अवस्थिति भएको नगरले क्षेत्रीय आर्थिक गतिविधिबाट कति लाभ लिइरहेको छ भन्ने समीक्षा हुनुपर्छ। विमानस्थल, भन्सार र हुलाकी राजमार्गलाई अलग-अलग विषयका रूपमा होइन, एउटै आर्थिक सम्भावनाका तीन आधारका रूपमा हेर्नुपर्छ।
### सडक बनेपछि मात्र सहर बन्दैन
भद्रपुरको विकासलाई कालोपत्रे सडकको लम्बाइले मात्र मापन गर्न मिल्दैन। सडकसँगै ढल, पानी निकास, फोहोर व्यवस्थापन, खानेपानी, सडकबत्ती, पैदलमार्ग र सार्वजनिक यातायातको अवस्था पनि सुधारिनुपर्छ।
वर्षायाममा पानी जम्ने तथा डुबानको समस्या भएका क्षेत्र पहिचान गरी व्यवस्थित ढल र निकास प्रणाली बनाउनुपर्छ। निर्माण भएका नाला सफा राख्ने, फोहोर व्यवस्थापन गर्ने र खोलानाला तथा प्राकृतिक निकास क्षेत्रको संरक्षण गर्ने व्यवस्था आवश्यक छ।
मुख्य सडक मात्र होइन, भित्री बस्ती र सबै १० वडाका सडक तथा आधारभूत सेवामा समान ध्यान दिनुपर्छ। केही चोक र बजार चम्काएर समग्र नगर विकसित हुँदैन।
सडकबत्तीको विषय पनि सामान्य होइन। मुख्य सडक, बजार, चोक, सार्वजनिक स्थल, विद्यालय आसपास, आवासीय क्षेत्र र भित्री सडकमा पर्याप्त बत्ती हुनुपर्छ। बिग्रिएका बत्ती समयमै मर्मत गर्ने जिम्मेवारी र नियमित अनुगमनको व्यवस्था चाहिन्छ।
भद्रपुरको अँध्यारो मैले धेरैअघि नै महसुस गरेको थिएँ। यही विषयमा नगरपालिकालाई सचेत गराउन लालटिन जुलुस गर्ने सोचसमेत बनाएको थिएँ, तर विभिन्न कारणले त्यो योजना सफल हुन सकेन। त्यो एउटा कार्यक्रमको कुरा मात्र थिएन; सडकबत्ती नागरिकको सुरक्षा र नगरपालिकाको आधारभूत जिम्मेवारी हो भन्ने आवाज थियो।
सहर उज्यालो बनाउने कुरा चुनावी नारा होइन, नियमित सार्वजनिक सेवा हुनुपर्छ।
### साइकल सिटी र व्यवस्थित सार्वजनिक यातायात
भद्रपुरलाई भविष्यमा साइकलमैत्री र पैदलयात्रीमैत्री सहरका रूपमा विकास गर्न सकिन्छ। छोटो दूरीका लागि साइकल प्रयोग गर्न सकिने सुरक्षित लेन, पैदलमार्ग, सडक पार गर्ने सुरक्षित स्थान र व्यवस्थित चोक आवश्यक छन्।
सार्वजनिक यातायातको अवस्था पनि सुधार्नुपर्छ। कुन रुटमा सवारी चल्ने, कति समयमा चल्ने, कहाँ बस बिसौनी रहने र यात्रुले कहाँ प्रतीक्षा गर्ने भन्ने आधारभूत व्यवस्था हुनुपर्छ। यात्रु प्रतीक्षालय, निश्चित समयतालिका र व्यवस्थित रुट प्रणाली विकास गर्नुपर्छ। सम्भव हुने क्षेत्रमा विद्युतीय सवारीसाधनलाई प्रोत्साहन गर्न सकिन्छ।
यो एकै वर्षमा पूरा हुने योजना होइन। तर अहिलेबाट अध्ययन, रुट निर्धारण र चरणबद्ध कार्यान्वयन सुरु गर्न सकिन्छ। सहरको योजना आजको सवारी चाप हेरेर मात्र होइन, आगामी १५–२० वर्षको आवश्यकतालाई ध्यानमा राखेर बनाउनुपर्छ।
### शिक्षा प्रमाणपत्रमा होइन, सीप र रोजगारीमा जोडियोस्
स्थानीय तहले शिक्षा क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार र समन्वयको भूमिकालाई प्रभावकारी रूपमा उपयोग गर्नुपर्छ। विद्यालयको गुणस्तर, प्राविधिक शिक्षा र व्यावसायिक सीप विकासलाई स्थानीय आवश्यकतासँग जोड्न सकिन्छ।
भद्रपुर र आसपासका उद्योग, कृषि तथा बजारलाई आवश्यक पर्ने सीप पहिचान गर्नुपर्छ। विद्युतीय काम, मेकानिकल सीप, कृषि प्रविधि, खाद्य प्रशोधन, कम्प्युटर, मेसिन सञ्चालन र उद्यमशीलताजस्ता विषयमा तालिम सञ्चालन गर्न सकिन्छ।
तालिम दिएर प्रमाणपत्र बाँड्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन। स्थानीय उद्योग तथा व्यवसायसँग सहकार्य गरी इन्टर्नसिप, अप्रेन्टिससिप र रोजगारीको बाटो खोल्नुपर्छ।
युवाले पढाइ सकेपछि अवसर खोज्दै सहर छाड्नुपर्ने बाध्यता घटाउने वातावरण बनाउनुपर्छ। शिक्षा स्थानीय अर्थतन्त्रसँग जोडिएन भने बेरोजगारीको समस्या समाधान गर्न गाह्रो हुन्छ।
### खेलकुदलाई कार्यक्रम होइन, सम्भावनाका रूपमा हेरौँ
भद्रपुरमा क्रिकेट, फुटबल, भलिबल, हक्की, एथलेटिक्स, बक्सिङलगायत विभिन्न खेलको सम्भावना छ। तर खेलाडी उत्पादन गर्न मैदान, प्रशिक्षण, प्रशिक्षक, खेल सामग्री, प्रतियोगिता र निरन्तर अभ्यासको वातावरण चाहिन्छ।
नगरपालिकाले खेलकुदका लागि छुट्टै दीर्घकालीन योजना बनाउनुपर्छ। उपलब्ध खेलमैदानको संरक्षण र स्तरोन्नति, आवश्यक खेल पूर्वाधार निर्माण, विद्यालयस्तरका प्रतियोगिता, महिला तथा पुरुष खेलाडीका लागि समान अवसर र प्रतिभावान् खेलाडीलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ।
क्रिकेट वा फुटबलमा मात्र ध्यान दिएर हुँदैन। अन्य खेलका प्रतिभालाई पनि पहिचान र अवसर दिनुपर्छ। खेलकुदमा लगानी गर्नु युवालाई अनुशासन, स्वास्थ्य र अवसरसँग जोड्नु हो।
### सिमसार सामुदायिक पार्क : संरक्षण र पर्यटनको सन्तुलन
सिमसार भद्रपुरको प्राकृतिक सम्पदा हो। सिमसार सामुदायिक पार्कलाई केवल घुम्ने ठाउँका रूपमा होइन, जैविक विविधता संरक्षण, वातावरणीय शिक्षा र स्थानीय समुदायको सहभागितासँग जोडेर विकास गर्नुपर्छ।
पैदलमार्ग, हरियाली, सरसफाइ, आवश्यक शौचालय तथा आधारभूत सुविधा, सूचना बोर्ड र व्यवस्थित अवलोकन क्षेत्र बनाउन सकिन्छ। तर विकासका नाममा सिमसारको प्राकृतिक स्वरूप र जैविक विविधता नष्ट गर्नु हुँदैन।
स्थानीय समुदायलाई संरक्षण र व्यवस्थापनमा सहभागी गराएर दिगो पर्यटनको सम्भावना विकास गर्न सकिन्छ। प्रकृति जोगियो भने मात्र त्यसबाट दीर्घकालीन लाभ लिन सकिन्छ।
### इतिहासलाई अभिलेखमा राखौँ, पहिचानलाई जीवन्त बनाऔँ
भद्रपुरको पहिचान बजार र भूगोलमा मात्र सीमित छैन। यहाँको लोकतान्त्रिक इतिहास, सांस्कृतिक सम्पदा र स्थानीय स्मृतिको पनि संरक्षण आवश्यक छ।
२०६३ वैशाख ६ गते चन्द्रगढीमा भएको जनआन्दोलनका क्रममा सुरज बिस्वास र राजन गिरीले ज्यान गुमाएका थिए। उनीहरूको योगदान र लोकतान्त्रिक आन्दोलनको इतिहासलाई नगरको अभिलेख, स्मृति र नयाँ पुस्ताको शिक्षासँग जोड्नुपर्छ।
चन्द्रगढी विमानस्थलको इतिहास, चन्द्रगढ किल्लासँग जोडिएका स्थानीय कथन, कीचकबधको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व र कलबलगुडीसँग सम्बन्धित स्थानीय स्मृतिको अध्ययन र अभिलेखीकरण हुनुपर्छ। यस्ता विषयमा अनुसन्धान गर्दा प्रमाणित तथ्य र स्थानीय किंवदन्तीबीच स्पष्ट भिन्नता राख्नुपर्छ।
नगरपालिकाले स्थानीय इतिहासकार, अनुसन्धानकर्ता, विद्यालय, समुदाय र सम्बन्धित निकायसँग सहकार्य गरेर भद्रपुरको इतिहास दस्तावेजीकरण गर्न सक्छ। आफ्नै इतिहास नचिन्ने सहरले आफ्नो भविष्यको पहिचान पनि बलियो बनाउन सक्दैन।
### दस वडा, एउटै भद्रपुर
भद्रपुरको अर्को चुनौती साझा नगर पहिचान हो। प्रशासनिक पुनर्संरचनाका क्रममा पुरानो भद्रपुर नगरपालिका, चन्द्रगढी, महेशपुर र पछि पृथ्वीनगर समेटिँदै आजको भद्रपुर बनेको हो। तर प्रशासनिक नक्सा जोडिए पनि नागरिकको सोचमा सबै क्षेत्र एउटै नगरका रूपमा जोडिन अझै बाँकी छ।
आज पनि पुरानो भद्रपुर, चन्द्रगढी, महेशपुर र पृथ्वीनगरका आफ्ना छुट्टाछुट्टै स्थानीय पहिचान छन्। आफ्नो ठाउँप्रति गर्व हुनु स्वाभाविक हो। तर नगरको साझा हित र पहिचानलाई ती स्थानीय पहिचानभन्दा माथि राख्न सक्नुपर्छ।
अब सबैले गर्वका साथ भन्न सक्ने वातावरण बनाउनुपर्छ—“म भद्रपुरवासी हुँ।”
मेयर कुनै एउटा क्षेत्र, समूह वा राजनीतिक घेराको प्रतिनिधि होइन; समग्र भद्रपुरको नेतृत्वकर्ता हुनुपर्छ। विकासको बजेट र प्राथमिकता पनि सबै १० वडाको आवश्यकता हेरेर तय हुनुपर्छ। कुन वडामा कुन समस्या छ, कुन आयोजना अधुरो छ र कुन क्षेत्रमा आधारभूत सेवा पुगेको छैन भन्ने तथ्यांकका आधारमा योजना बन्नुपर्छ।
यदि विकास व्यक्ति र क्षेत्रकेन्द्रित मात्रै भइरह्यो भने भद्रपुरको साझा पहिचान कमजोर हुँदै जान्छ। नगरको संस्थागत गरिमा र मेयर पदको सार्वजनिक महत्त्वसमेत घट्न सक्छ। भद्रपुरलाई जोड्ने नेतृत्व चाहिएको छ, टुक्र्याउने होइन।
### विधेयक पारित गरेर मात्र नगर विकास हुँदैन
नगरसभामा विधेयक, नीति तथा बजेट पारित गर्नु स्थानीय सरकारको महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी हो। तर त्यतिमै नगरपालिका सफल भएको मान्न मिल्दैन। पारित भएका निर्णयबाट कति काम सुरु भए? कति पूरा भए? नागरिकले के परिवर्तन अनुभव गरे? यसको जवाफ चाहिन्छ।
भद्रपुरलाई नियमित प्रशासन र वार्षिक बजेटभन्दा अगाडि सोच्ने नेतृत्व आवश्यक छ। नगरपालिकाले आगामी १० देखि २० वर्षको दीर्घकालीन विकास दृष्टिकोण बनाउनुपर्छ। सहरी विकास, सार्वजनिक यातायात, ढल तथा पानी निकास, सिमसार संरक्षण, खेल पूर्वाधार, औद्योगिक विकास र सार्वजनिक सेवासँग सम्बन्धित ठूला परियोजना पहिचान गरी सुरु गर्नुपर्छ।
हरेक परियोजनाको सम्भाव्यता अध्ययन, जग्गा तथा स्रोत व्यवस्थापन, बजेटको आधार, कार्यान्वयन तालिका र जिम्मेवार निकाय स्पष्ट हुनुपर्छ। कुन काम पहिलो वर्ष, दोस्रो वर्ष र पाँचौँ वर्षमा पूरा गर्ने भन्ने योजना सार्वजनिक हुनुपर्छ।
नेतृत्व परिवर्तन हुन सक्छ, तर सहरको विकास योजना र आवश्यक परियोजनाको निरन्तरता रोकिनु हुँदैन। एउटा कार्यकालमा सुरु भएको आवश्यक परियोजना अर्को कार्यकालमा पनि अघि बढ्न सक्ने संस्थागत संस्कार बनाउनुपर्छ।
नगरपालिकाको सफलता कति वटा निर्णय पारित भए भन्नेमा होइन, ती निर्णयबाट कति दीर्घकालीन काम सुरु भए र नागरिकले कस्तो परिणाम पाए भन्नेमा मापन हुनुपर्छ।
### उम्मेदवारसँग अब स्पष्ट जवाफ मागौँ
आगामी निर्वाचनमा उम्मेदवारले भद्रपुरलाई सिंगापुर बनाउने जस्ता आकर्षक नारा दिनुभन्दा केही स्पष्ट प्रश्नको जवाफ दिनुपर्छ।
- आगामी पाँच वर्षमा भद्रपुरका मुख्य पाँच प्राथमिकता के हुन्?
- सबै १० वडामा विकासको सन्तुलन कसरी कायम गर्ने?
- पुरानो बजार, भन्सार र स्थानीय उद्योगको आर्थिक गतिविधि कसरी बढाउने?
- सडक, ढल, डुबान, फोहोर र सडकबत्तीको समस्या कसरी समाधान गर्ने?
- युवाका लागि सीप, रोजगारी र खेलकुदका अवसर कसरी सिर्जना गर्ने?
- ठूला परियोजनाका लागि बजेट र स्रोत कहाँबाट जुटाउने?
- प्रत्येक आयोजनाको समयसीमा र प्रगति नागरिकले कसरी हेर्न पाउने?
- अघिल्लो कार्यकालका अधुरा र आवश्यक योजनालाई कसरी निरन्तरता दिने?
उम्मेदवारले यी प्रश्नको जवाफ तथ्य, लागत, समयसीमा र कार्ययोजनासहित दिन सक्नुपर्छ। चुनाव जित्नु उपलब्धि होइन; चुनावपछि नागरिकको जीवनमा परिवर्तन ल्याउनु वास्तविक उपलब्धि हो।
### अन्त्यमा : भद्रपुरको भविष्य कसको हातमा?
भद्रपुरसँग इतिहास छ, भौगोलिक सम्भावना छ, व्यापारिक आधार छ र युवा जनशक्ति पनि छ। कमी छ भने यी सबैलाई एउटै दिशामा अघि बढाउने स्पष्ट दृष्टिकोण, समन्वय र कार्यान्वयनको इच्छाशक्तिको।
अबको निर्वाचनमा हामीले कसको अनुहार राम्रो छ, कसको नारा ठूलो छ वा कसको राजनीतिक प्रभाव बढी छ भनेर मात्र निर्णय गर्नु हुँदैन। उम्मेदवारले भद्रपुरलाई कति बुझेको छ, कस्तो योजना बनाएको छ र त्यसलाई कार्यान्वयन गर्ने क्षमता कति छ भन्ने आधारमा मूल्यांकन गर्नुपर्छ।
**भद्रपुरलाई नयाँ अनुहार मात्र होइन, नयाँ सोच र कार्यसंस्कृति चाहिएको छ। आश्वासन होइन, कार्ययोजना चाहिएको छ। भाषण होइन, परिणाम चाहिएको छ।**
किनकि सहरको भविष्य चुनावी मञ्चमा गरिएका प्रतिबद्धताले होइन, नागरिकले दैनिक जीवनमा अनुभव गर्ने परिवर्तनले लेखिन्छ।